Tajribadan o’tgan vaksina

Bugunga qadar Milliy emlash kalendari bo‘yicha O‘zbekistonda bolalar 12 ta boshqariladigan infeksiyaga qarshi davlat hisobidan profilaktik emlanayotgan edi. «ВПЧ ga qarshi vaksinaning 13-emlash sifatida joriy qilinishi esa yana bir og‘ir kasallik — bachadon bo‘yni saratoni xastaligining oldini olishga xizmat qiladi.

2010 yilda mamlakatimizning bir necha viloyatlaridan 8000 nafar qiz ushbu vaksina bilan emlandi va ular diqqat bilan kuzatildi. Hozirda ayrimlarining oilasi va farzandlari bor. O‘tgan davrda ularning reproduktiv salomatligida emlashning hech qanday nojo‘ya ta’sir yoki asorati kuzatilmadi.  Vaksina bilan emlash natijasida O‘zbekistonda 2060 yillarga borib ayollarning bachadon bo‘yni saratoni bilan kasallanish holatlariga barham beriladi.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyo miqyosida 370 mingdan ortiq ayolda bachadon bo‘yni saratoni birinchi bor qayd etiladi, ulardan 190 mingtasi ushbu kasallik oqibatida vafot etadi. Dunyoda bo‘lgani kabi, O‘zbekistonda ham bachadon bo‘yni saratoni barcha yoshdagi ayollar o‘rtasida ko‘krak bezi saratonidan keyingi o‘rinda turadigan va keng tarqalgan saraton xastaligi hisoblanadi. Kasalliklardan o‘lim ko‘rsatkichi bo‘yicha esa, bachadon bo‘yni saratoni barcha yoshdagi ayollar o‘rtasida ko‘krak bezi va oshqozon saratonidan keyin uchinchi o‘rinda va tug‘ish yoshidagi ayollar (15 — 44 yosh) orasida esa bachadon sartonidan o‘lim ko‘rsatkichi bo‘yicha ikkinchi o‘rinda turadi.

Ma’lumotlarga ko‘ra, har yili O‘zbekistonda 1600 nafardan ziyod ayol bachadon bo‘yni saratoni kasalligiga chalinmoqda. Odam papillomasi virusiga (ВПЧ ) qarshi emlash esa ayollarda uchraydigan bachadon bo‘yni saratonining oldini olishning samarali usullaridan biri hisoblanadi. O‘smir yoshdagi qizlarni rejali emlash kelgusida 1100 ta kasallanish holati va bachadon bo‘yni saratoni kasalligidan yuzaga keladigan o‘lim holatining oldini olishga yordam beradi.

ВПЧ ga qarshi rejali emlash 92 davlatda, ular orasida JSST Yevropa mintaqasidagi 36 davlatda ham qo‘llanib kelinmoqda. Emlashning bachadon bo‘yni saratonini kamaytirishdagi yuqori samarasi klinik sinovlar davrida, shuningdek, ushbu vaksina ko‘p yillardan beri qo‘llanib kelinayotgan davlatlar (Avstraliya, Kanada, Daniya, Irlandiya, Shvetsiya, Finlyandiya, Yangi Zelandiya, Shotlandiya, AQSH) misolida ko‘ringan.

Ta’kidlash joizki, joylarda Global vaksina va immunizatsiya alyansi yordamida qurilayotgan muzlatgichli omborlarda vaksinalar sifatli saqlanadi va tarqatiladi. Vaksinalar joriy yilning birinchi yarmida O‘zbekistonga olib kelina boshlaydi. Oktyabr oyidan boshlab esa 400 ming nafarga yaqin 9 yoshli qizlar maktablarda va tibbiyotning birlamchi bo‘g‘inlarida emlanadi. 2020 yil aprelida ular ikkinchi marta emlanadi.